Vai trò của phụ huynh khi con chọn ngành: giúp hay cản
Phụ huynh giúp nhiều nhất khi đưa thông tin thật — tài chính gia đình, nghề nghiệp mình biết — và để con tự quyết. Ranh giới giữa định hướng và áp đặt nằm ở chỗ ai là người chọn cuối cùng.
Phụ huynh giúp nhiều nhất khi đưa ra thông tin — về tài chính gia đình, về nghề nghiệp thật mình biết — và để con tự quyết định. Phụ huynh cản nhiều nhất khi quyết định thay, dù với mong muốn tốt. Ranh giới giữa định hướng và áp đặt nằm ở chỗ: ai là người chọn cuối cùng.
Bốn việc phụ huynh làm tốt hơn bất kỳ ai
Nói thật về tài chính
Con thường không biết gia đình kham được bao nhiêu cho bốn năm học. Một con số rõ ràng — kể cả khi nó không lớn — giúp con chọn thực tế hơn nhiều so với lời động viên “bố mẹ lo được”. Cùng con tính tổng chi phí bốn năm là việc nên làm sớm.
Kể về nghề thật
Phụ huynh và người quen đã đi làm nhiều năm, biết những điều tờ rơi tuyển sinh không ghi: một ngày làm việc thật trông thế nào, áp lực ở đâu, thăng tiến ra sao. Giới thiệu con nói chuyện với người trong nghề là món quà rất giá trị.
Đi cùng, không đi thay
Cùng con dự ngày hội tư vấn, cùng đọc đề án tuyển sinh, cùng đặt câu hỏi. Con học được cách tìm thông tin; phụ huynh hiểu con hơn qua những câu hỏi con đặt ra.
Để con chịu trách nhiệm
Người học bốn năm là con. Một lựa chọn con tự đưa ra — kể cả chưa hoàn hảo — thường được con theo đuổi tới cùng hơn một lựa chọn bị ép.
Bốn cách làm dễ thành cản trở
- Chọn ngành thay con rồi tìm cách thuyết phục cho bằng được.
- So sánh với con nhà khác — mỗi người có điểm mạnh và hoàn cảnh riêng.
- Gửi gắm ước mơ dang dở của mình vào lựa chọn của con.
- Chỉ nhìn qua lăng kính “ổn định”, “dễ xin việc” mà bỏ qua việc con có hợp hay không. Một ngành “ổn định” mà con học không nổi thì không còn ổn định.
Khi bố mẹ và con không cùng ý
- Tách thông tin khỏi cảm xúc. Mỗi bên viết ra lý do của mình, kèm bằng chứng — điểm số, chi phí, nhu cầu nghề.
- Dùng chung một khung. Cùng trả lời bốn câu hỏi trước khi chọn ngành cho từng phương án.
- Tìm phương án dung hoà. Một ngành mở có thể giữ nhiều cửa hơn — xem học ngành A có làm nghề B được không. Danh sách 15 nguyện vọng cũng đủ chỗ cho cả lựa chọn của con lẫn phương án an toàn bố mẹ mong muốn — miễn là xếp thứ tự đúng.
- Nhờ người thứ ba. Giáo viên chủ nhiệm, chuyên viên tư vấn hướng nghiệp nhìn khách quan hơn cả hai bên.
Để có bằng chứng khi trao đổi, con có thể bắt đầu từ bốn căn cứ tự đánh giá năng lực.
