Bốn câu hỏi phải trả lời trước khi chọn ngành
Trước khi so sánh trường hay nhìn điểm chuẩn, hãy trả lời bốn câu hỏi về bản thân. Bỏ qua bước này là lý do phổ biến khiến sinh viên chán ngành chỉ sau một năm học.
Phần lớn thí sinh bắt đầu chọn ngành từ chỗ sai: mở danh sách điểm chuẩn ra rồi tìm ngành nào vừa sức. Cách đó trả lời được câu “mình đỗ được ngành gì”, nhưng không trả lời câu quan trọng hơn: “mình có muốn học ngành đó bốn năm không”.
Bốn câu hỏi dưới đây nên được trả lời trước khi nhìn tới trường hay điểm số.
1. Mình muốn làm gì mỗi ngày?
Đừng nghĩ về tên ngành — hãy nghĩ về công việc cụ thể. “Công nghệ thông tin” nghe rất rộng, nhưng người làm nghề có thể ngồi viết mã cả ngày, có thể đi gặp khách hàng để hiểu yêu cầu, có thể quản lý một nhóm người. Ba công việc đó cần ba kiểu người khác nhau.
Cách làm thực tế: tìm hai, ba người đang làm nghề mình nhắm tới và hỏi họ một ngày làm việc thường gồm những gì. Một buổi trò chuyện như vậy thường có giá trị hơn mọi bảng xếp hạng ngành.
2. Mình làm tốt điều gì — và bằng chứng là gì?
“Em thích vẽ” và “em vẽ tốt” là hai chuyện khác nhau. Câu hỏi này cần bằng chứng: điểm các môn liên quan trong ba năm, sản phẩm đã làm được, nhận xét của thầy cô hay người có chuyên môn.
Không cần phải xuất sắc. Nhưng nếu một ngành đòi hỏi Toán mạnh mà điểm Toán của mình luôn ở mức trung bình, đó là tín hiệu cần cân nhắc kỹ, không phải bỏ qua.
3. Ngành này dẫn tới nghề gì?
Có ngành ra trường gần như chắc chắn làm đúng một nghề — sư phạm, y, dược. Có ngành mở ra nhiều hướng — kinh tế, ngôn ngữ, khoa học cơ bản. Cả hai kiểu đều ổn, miễn là mình biết mình đang chọn kiểu nào.
Câu cần hỏi tiếp: nghề đó có nơi tuyển không, ở thành phố mình muốn sống không, và thu nhập khởi điểm có đủ sống không. Những con số này nên tìm từ nguồn có ghi rõ năm và cách khảo sát, không lấy từ quảng cáo tuyển sinh.
4. Mình có theo được tới cùng không?
Câu hỏi thực tế nhất và hay bị bỏ qua nhất. Một ngành phù hợp nhưng học phí vượt khả năng gia đình, hoặc phải học xa nhà sáu năm, thì vẫn là lựa chọn rủi ro.
Hãy tính cả bốn thứ: học phí toàn khoá, chi phí sinh hoạt nếu học xa, số năm học, và sức khoẻ — có ngành đòi hỏi thể lực hoặc làm ca kéo dài.
Trả lời xong thì làm gì tiếp
Bốn câu trả lời sẽ thu hẹp danh sách xuống còn một nhóm ngành, thường từ ba tới năm ngành gần nhau. Tới lúc đó mới nên mở danh sách trường và điểm chuẩn để so sánh.
Đọc tiếp: chọn ngành trước hay chọn trường trước, và điểm sàn và điểm chuẩn khác nhau thế nào để tránh nhầm lẫn khi so điểm.
